İştahsızlığı açlık hissetmeme ve yemeğe karşı istek duymama olarak tanımlayabiliriz. Genellikle tıpta bir hastaya ‘İştahsızlığı var’  diyebilmemiz için bu isteksizliğin bir haftadan fazla sürmesi gerekir. İştahsızlığın temel olarak üç belirtisi vardır:

1-) Hep tok hissetmek

2-) Yemek kokuları ve tadından zevk almamak

3-) Özellikle başkaları ile beraber yemek yemekten kaçınmak

İştahsızlık zaman içerisinde kişinin sağlığını bozar.Halsizlik, enerji kaybı, bağırsak hareketlerinin bozulması sonucu kabızlık ya da ishal,  cilt tırnak deri değişiklikleri, zaman zaman bulantı ve kusma gibi yakınmalar olur. Ardından kilo kaybı ile beraber yağ dokusu kaybıolur.  Kasların zayıflar. Bu durum yalnızca fiziksel değişiklikleri değil ruhsal bozuklukları da beraberinde getirir. İsteksizlik, sinirlilik, içe kapanma gibi belirtiler olur.

İştahsızlık bir çok hastalıkta görülen bir belirtidir. Yoğun ağrıya neden olan hastalıklar, mide-bağırsak hastalıkları, gıda alerjileri, bunamalar, depresyon, besin zehirlenmeleri, gebelik,  diş hastalıkları, yaralanmalar, tat ve koku kaybına neden olan hastalıklar, alkol ve madde bağımlılığı, kanser, AİDS, şeker hastalığı, kalp, akciğer ve karaciğerin kronik hastalıkları, tiroidin yavaş çalışması ( Hipotiroidi), enfeksiyonlar ve iştahı etkileyen antibiyotik vb.  ilaç kullanımları en sık görülen nedenlerdir.

Yakınınızdaki bir kişinin yemekle ilgilenmemesi, öğün atlaması, daha önce sevdiği yiyeceklere dahi ilgi duymaması ve kilo kaybetmesi durumunda iştahsızlığı olduğunu düşünmek gerekir.

Aileler en çok çocukluk çağı iştahsızlığı ile uğraşırlar. Gelişme geriliği olan çocuklarda iştah azalır. Ateşli hastalıklar, stres, akademik başarı için çocuğun aile tarafından zorlanması, depresyon, bazı ilaçlar, kansızlık, bağırsak parazitleri, kabızlık ve nadiren de olsa Anoreksiya Nervosa hastalığında iştah azalması görülür. Bu nedenle çocuğun aile tarafından iyi değerlendirilmesi ve  gelişme geriliği, kansızlık gibi nedenlerde doktora başvurması gerekir. Ama iştahsızlığın önemli oranda çocukların ruhsal durumu ile ilgili olabileceği gözden kaçırılmamalıdır.

Gebelikte iştah azalması özellikle ilk üç ay içerisinde sıklıkla görülen bir durumdur. Anne karnında gelişen bebeğin neden olduğu hormonal değişiklikler iştahsızlık yapabilir. Özellikle bu dönemde görülen gebelik bulantı ve kusmaları iştahsızlığı arttırır. Gebelikte oluşan aşırı tat ve koku değişiklikleri bazı gıdalardan tiksinmeye yol açabilir. Bu durum tek yönlü beslenme ve kilo kaybıyla sonuçlanabilir. Genellikle gebeliğin ilerleyen dönemlerinde bu durum düzelir.

Yaşılılar ise iştahsızlığın en sık görüldüğü gruptur. Yaş ilerledikçe tat ve koku duyusunun azalması, sindirim fonksiyonlarının bozulması, iştahı ve enerjiyi arttıran hormonların azalması, kronik hastalıklar, depresyon ve bunama iştahsızlığa yol açar.Ayrıca bu yaş grubunda iştah azalması ve hızlı kilo kaybı olduğunda kanser gibi ciddi hastalıklar gözardı edilmemelidir. İştahsızlık sonucunda bir çok yaşlıda beslenme bozukluğu gelişir. Kilo ve kas dokusunun kaybı ile genel durum bozulur. Sağlıklı beslenen yaşlılarda hem fiziksel hem de ruhsal durumda gözle görülür iyileşmeler olur.

İştahsızlık tedavisi  çok boyutludur. Öncelikle nedeni bulmaya çalışmak gerekir. Ruhsal ya da fiziksel hastalıklar saptanarak öncelikle bunlar tedavi edilmelidir.

İştah arttırıcı ilaç tedavileri azdır ve bir doktor tarafından kontrollü olarak yapılmalıdır. Ama çocuk ve yaşlılar dahil bütün yaş gruplarında temel yaklaşım şöyle olmalıdır.

1-) Ağız ve diş sağlığı düzeltilmelidir ( Ağrılı diş, diş eti hastalığı vb.)

2-) Gün içerisinde düzenli ve küçük porsiyonlarla beslenme programına geçilmelidir.

3-) İştahsız kişinin kullandığı ilaçlar gözden geçirilip gerekirse iştahı etkileyen ilaç değiştirilmeli ya da dozu düzenlenmelidir.

4-) Gerekli olan vitamin, mineral destekleri verilmelidir.

5-) Diyetisyen ile konuşularak beslenme programı düzenlenebilir

6-) Beslenme alışkanlığı düzensiz ise ya da her şeye rağmen iştah düzelmiyorsa bir ruh hastalıkları uzmanı ile görüşülmelidir.

7-) Beslenme programında kalorisi yüksek dengeli  sıvı gıdalar ( Sebze suları, çorbalar vb.) faydalı olacaktır.

8-) Protein yönünden zengin gıdalar hızlı düzelme sağlarlar.

9-) Aile ve arkadaşlarla yemek programı yapılarak beraber yemek yemek iştah ve beslenmenin kuvvetlenmesi konusunda mutlaka faydalı olacaktır.

10-) Yemeklerin aşırı olamyacak şekilde lezet verecek baharatlar ile hazırlanması iştahı arttırır.

11-) Zencefil ve nane çayları  bulantı giderme ve iştah konusunda yardımcı olabilir.

                                                                                                         Prof. Dr. Bülent Yardımcı

                                                                                                           İç Hastalıkları Uzmanı