Demans; Türkçede kullanılan terimi ile Bunama düşünce, davranış ve günlük faaliyetleri etkileyen bir beyin hastalığıdır. Hafıza, dil becerileri, dikkat ve duygu kontrolü gibi özellikler bozulur. Hastalık ilerledikçe demanslı kişinin çevresiyle iletişimi ve bağı kopar. Bu ileri demans evresidir.
DEMANS’IN NEDENİ NEDİR?
Demansı tek bir hastalık yapmaz. Demansa neden olan bir çok hastalığın da nedeni tam olarak bilinmemektedir. En sık görülen şekilleri Alzheimer hastalığı ( Demansların ` tan fazlasına neden olmaktadır); vasküler ( damarsal) demans, Fronto-Temporal demans ve Levy cisimcikli demanstır. İlk sırada yer alan Alzheimer tipi demansta beta amiloid adı verilen bir madde beyinde birikerek sinirsel iletiyi bozar. Levy cisimcikli demansın ise Parkinson hastalığı ile yakın ilişkisi vardır.
DEMANS YAŞLILIĞIN DOĞAL BİR SONUCU MUDUR?
Hayır. Demans yaşlılıkla artan bir hastalıktır. Demansı olmadan yaşayan bir çok yaşlı bulunmaktadır. Hastalığın erken tanısı tedavi yönünden önemlidir. Yaşlı hastalardaki belirtilerin erken farkedilmesi tedavinin de erken başlanmasına neden olacak, başarı oranı artacaktır.
DEMANS GENETİK MİDİR?
Demans hastalıklarının büyük bir kısmı genetik (kalıtsal) değildir: Alzheimer hastalarının %2-3’ü kalıtsaldır. Frontotemporal demans en çok genetik geçiş gösteren demans tipidir ama tüm demans türleri arasındaki oranı -15 tir.
DEMANS BELİRTİLERİ NELERDİR?
Demansta en çok bilinen belirti unutkanlıktır. Yaşlılıkla beraber ufak tefek unutkanlıklar olabilir ve buna demans denilemez. İlerleyici hafıza kaybı; insanları tanıyamama, mekan karıştırma, zaman kavramında bozulma tipik belirtilerdir. Bunlar başlangıçta zaman zaman olmakla beraber, hastalık ilerledikçe sürekli bir hal alır. Kafa karışıklıkları başlar. Basit hesaplar ve günlük işler yapılamaz hale gelir. Bu arada kişilik değişiklikleri olur. Aşırı sinirlilik ya da tam tersine içe çekilme ve kayıtsızlık başlar. İleri evrelerde kişi tamamen başkalarına bağımlı hale gelir; giyinme, yemek tuvalet gibi ihtiyaçlar için bakıcıya ihtiyaç duyar.
TANI NASIL KONULUR?
Aslında bir çok kişide erken evre demans dikkat çekmez ve geç evrede doktora baş vurulur. Yakınınızın artan unutkanlık, kafa karışıklığı, karakter değişiklikleri göstermesi durumunda bir Nöroloji doktoruna götürmek uygun olacaktır. Doktorun hasta ve hasta yakınlarından öykü alması ardından, yapılan muayene ile tanı konulabilir. Gerekirse görüntüleme ve laboratuar tetkikleri ile tanı kesinleştirilir.
TEDAVİSİ NASILDIR?
Aslında demansın kesin bir tedavisi yoktur. Fakat erken dönemde tanı konulursa, kullanılan ilaçlar ile hastalığın ilerlemesi yavaşlatılabilir ve hastaya kaliteli bir yaşam sunulabilir.
DEMANSTAN NASIL KORUNABİLİRİZ?
Sağlıklı yaşama önlemleri demansı da engellemektedir. Kilo almaktan kaçınma, alkol ve sigara tüketmeme en önemli korunma yollarıdır. Kirli hava ve sağlıklı olmayan gıdalar ve çevre koşulları vücuda toksik ( zararlı) maddeleri sokarak demans olasılığını arttırmaktadır. Aktif çalışma demans olasılığını azaltmaktadır. Hareketli sosyal hayat, kitap okuma, bir hobi ile uğraşma, geziler yapma demansla mücadelede alınabilecek diğer önlemlerdir.
Prof. Dr. Bülent Yardımcı
